Wat je baby al vóór de geboorte meeneemt

We denken vaak dat de ontwikkeling van een kind begint bij de geboorte. Maar eigenlijk begint het verhaal al veel eerder.

Al tijdens de zwangerschap ontwikkelt je baby niet alleen een lichaam, maar ook een zenuwstelsel. Een systeem dat na de geboorte helpt om prikkels te verwerken, spanning op te bouwen en weer tot rust te komen.

De periode vóór, tijdens en vlak na de geboorte vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het verhaal van een kind.

Dat betekent niet dat een moeilijke zwangerschap of ingrijpende geboorte automatisch leidt tot problemen. En het betekent zeker niet dat je als ouder iets verkeerd hebt gedaan. Stress, spanning en onverwachte gebeurtenissen horen bij het leven.

Maar het lichaam van een baby maakt wel ervaringen mee.

En soms zie je daar later iets van terug. Hoe dat werkt, daarin neem ik je mee in dit blog.

 

Wat is pre- en perinatale psychologie?

Pre- en perinatale psychologie richt zich op de periode vóór de geboorte, de geboorte zelf en de eerste periode daarna. Het kijkt naar de invloed van deze vroege ervaringen op de ontwikkeling van een kind en op de manier waarop een kind veiligheid, spanning en verbinding ervaart.

Bij een baby werkt dat anders dan bij een volwassene.

Een baby kan nog niet vertellen wat het heeft meegemaakt. Er zijn nog geen woorden of bewuste herinneringen waarmee een kind een ervaring kan plaatsen. Veel informatie wordt daarom via het lichaam en het zenuwstelsel verwerkt.

Dat maakt het lichaam zo belangrijk wanneer je naar een baby of jong kind kijkt.

Huilen, slecht slapen, onrust, moeite met aanraking of juist een grote behoefte aan nabijheid zijn niet alleen gedragingen die je moet zien te veranderen. Ze kunnen ook iets vertellen over wat er in het lichaam gebeurt.

Gedrag is informatie.

Wanneer je daar op die manier naar leert kijken, ontstaat er ruimte om verder te kijken dan alleen het gedrag dat je op dat moment ziet.

Het zenuwstelsel begint al vóór de geboorte te leren

Tijdens de zwangerschap ontwikkelt het zenuwstelsel zich stap voor stap. Je baby groeit in een omgeving waarin voortdurend informatie aanwezig is.

Beweging, ritme, geluid en aanraking worden waargenomen. Maar ook de lichamelijke toestand van de moeder heeft invloed op de omgeving waarin de baby zich ontwikkelt.

Je baby neemt niet letterlijk jouw gedachten of emoties over. Wel krijgt het via het lichaam signalen mee die samenhangen met spanning, ontspanning en herstel.

Daarbij is het belangrijk om niet te denken in termen van goed of fout.

Een zwangerschap waarin je stress hebt ervaren, is geen mislukte zwangerschap. Je hoeft niet negen maanden ontspannen te zijn geweest om je kind een goede basis te geven.

Het lichaam kan spanning namelijk heel goed dragen.

Wat vooral belangrijk is, is herstel.

Kan het systeem na spanning weer terugzakken? Is er voldoende ruimte voor rust en ontspanning? Of blijft het lichaam langere tijd in een verhoogde staat van alertheid?

Wanneer spanning langdurig aanwezig is en herstel beperkt blijft, kan een zenuwstelsel gevoeliger worden voor prikkels. Dat betekent niet dat een kind daardoor per definitie problemen krijgt. Wel kan het een factor zijn die meespeelt in hoe een kind na de geboorte reageert op de wereld.

De geboorte is meer dan het moment waarop je kind geboren wordt

Ook de geboorte zelf is een belangrijke overgang voor een baby.

In korte tijd verandert er enorm veel. De omgeving van de baarmoeder maakt plaats voor licht, geluid, aanraking, temperatuurverschillen en een veelheid aan nieuwe prikkels.

De manier waarop die overgang verloopt, kan onderdeel worden van het verhaal dat het lichaam meeneemt.

Een geboorte kan rustig en geleidelijk verlopen, maar ook heel snel, medisch ingrijpend of onverwacht zijn. Soms is er na de geboorte een periode van scheiding, intensieve medische zorg of veel prikkels.

Dat hoeft niet te betekenen dat een kind daar blijvende last van heeft.

Maar wanneer een kind later moeite heeft met reguleren, kan het waardevol zijn om niet alleen naar het huidige gedrag te kijken, maar ook naar de omstandigheden waarin het zenuwstelsel zich heeft ontwikkeld, om het hele verhaal mee te nemen.

Na de geboorte gaat de ontwikkeling verder

Een baby wordt niet geboren met een volledig ontwikkeld vermogen om zichzelf te reguleren.

In het begin heeft je kind jou daar letterlijk voor nodig.

Door jouw aanwezigheid, stem, aanraking, ademhaling en beweging ervaart je baby steeds opnieuw: spanning kan er zijn en daarna kan het weer zakken.

Dat noemen we co-regulatie.

Daarom kan jouw eigen staat van invloed zijn op hoe je baby zich voelt. Niet omdat jij altijd rustig moet zijn, maar omdat jullie zenuwstelsels voortdurend op elkaar reageren.

Als jij gespannen bent, kan je baby daar gevoeliger op reageren. Maar het werkt ook andersom: wanneer jij vertraagt, je ademhaling rustiger wordt en je lichaam ontspant, kan dat je kind helpen om mee te zakken.

Dit betekent niet dat je als ouder verantwoordelijk bent voor iedere emotie van je kind.

Het betekent juist dat je samen met je kind leert reguleren.

En dat is iets anders dan proberen om alle spanning te voorkomen.

Je hoeft het gedrag niet altijd meteen op te lossen

Wanneer een baby veel huilt of een kind sterk reageert, is de eerste reactie van veel ouders: hoe krijg ik dit weg?

Dat is logisch. Je wilt je kind helpen.

Maar soms blijf je daardoor zoeken naar oplossingen voor het zichtbare gedrag, terwijl de onderliggende behoefte ergens anders ligt.

Een kind dat niet kan slapen, heeft niet altijd een ander slaapritme nodig.

Een kind dat veel huilt, heeft niet altijd minder prikkels nodig.

Een kind dat sterk reageert op afscheid, heeft niet altijd behoefte aan nóg meer uitleg.

Soms vraagt het zenuwstelsel eerst om iets anders: ruimte, nabijheid, voorspelbaarheid, herstel of verwerking.

Dat betekent niet dat je iedere klacht moet terugbrengen naar de zwangerschap of geboorte. Een kind is veel meer dan zijn vroege ervaringen. Temperament, ontwikkeling, omgeving, relaties en omstandigheden spelen allemaal een rol.

Maar de start van het leven kan wel een belangrijke laag zijn die je eerder misschien niet hebt meegenomen.

Herstel is altijd mogelijk

Misschien is dit wel het belangrijkste om te onthouden.

Je hoeft niet alles uit de zwangerschap of geboorte te begrijpen. Je hoeft ook niet terug te gaan naar ieder detail.

En misschien was jouw zwangerschap zwaar of was de geboorte anders dan je had gehoopt. Dat betekent niet dat je kind nu vastzit aan wat er toen is gebeurd.

Het zenuwstelsel blijft zich ontwikkelen.

Nieuwe ervaringen kunnen oude patronen beïnvloeden. Door steeds opnieuw veiligheid, verbinding en herstel te ervaren, kan een kind leren dat spanning niet blijvend is.

Ook hechting vraagt geen perfect ouderschap.

Je hoeft niet altijd rustig te zijn. Je hoeft je kind niet voor iedere prikkel te beschermen. Je zult soms te moe zijn, te snel reageren of even niet beschikbaar zijn.

Wat belangrijk is, is dat je kunt herstellen.

Dat je terugkomt.

Dat je weer contact maakt.

Juist die momenten leren een kind iets belangrijks: verbinding kan herstellen en ik hoef het niet alleen te doen.

Misschien vraagt jouw kind niet om een nieuwe oplossing, maar om een andere blik

Wanneer je al van alles hebt geprobeerd en toch het gevoel houdt dat je de kern niet raakt, kan het waardevol zijn om een laag dieper te kijken.

Niet alleen naar wat je kind vandaag doet, maar naar het hele verhaal.

Hoe was de zwangerschap?
Hoe verliep de geboorte?
Hoe waren de eerste weken?
Hoe reageert het zenuwstelsel van je kind op spanning?
En wat gebeurt er tussen jou en je kind wanneer de spanning oploopt?

Dat is de manier waarop ik in mijn begeleiding naar ouder en kind kijk.

We proberen niet alleen het gedrag te veranderen. We onderzoeken wat er onder de onrust kan liggen en wat er nodig is om weer meer ruimte te ervaren voor rust, verbinding en ontwikkeling.

Wil je weten hoe je vanaf het begin kunt bouwen aan een sterke hechting?

De basis voor hechting wordt al vroeg gelegd. Niet door het als ouder perfect te doen, maar door te begrijpen wat je kind nodig heeft en hoe je kunt aansluiten bij zijn of haar signalen.

Daarom heb ik mijn gratis e-book ‘5 tips voor een veerkrachtig kind’ gemaakt.

Je ontdekt hoe je al vanaf de zwangerschap en de eerste periode kunt bijdragen aan een stevige basis voor je kind, zonder dat je alles perfect hoeft te doen.

Vraag het gratis e-book aan en zet vandaag een eerste stap in het versterken van de basis tussen jou en je kind.

→ Vraag hier jouw gratis e-book aan

Daarna ontvang je van mij ook praktische informatie en inzichten over hechting, het zenuwstelsel, zwangerschap, geboorte en de ontwikkeling van je kind.